Ocena stawu kolanowego: Jak lokalizować objawy bólowe i trafnie diagnozować dysfunkcje

Ból w obrębie stawu kolanowego to jedna z najczęstszych dolegliwości, z jakimi pacjenci zgłaszają się do gabinetów fizjoterapii. Dokładna lokalizacja dolegliwości pozwala na wstępne ukierunkowanie procesu diagnostycznego. Ponadto ułatwia dobór odpowiednich testów klinicznych, które są niezbędne do postawienia ostatecznego rozpoznania.

W tym artykule przeanalizujemy sygnały bólowe płynące z poszczególnych rejonów kolana. Sprawdzimy, jakie struktury mogą być uszkodzone w przedziale górnym, dolnym, bocznym oraz przyśrodkowym.

Rola wstępnej lokalizacji bólu w diagnostyce kolana

Na wstępie warto podkreślić, że sam punktowy ból zgłaszany przez pacjenta stanowi jedynie subiektywne odczucie. Z tego powodu nie daje on stuprocentowej pewności diagnostycznej. Staw kolanowy posiada niezwykle rozbudowany aparat więzadłowy oraz skomplikowane struktury wewnątrzstawowe. Dlatego każdy objaw palpacyjny musisz bezwzględnie potwierdzić serią ukierunkowanych badań i testów funkcjonalnych. W wielu przypadkach konieczne okazuje się również wykonanie dodatkowych badań obrazowych, takich jak USG, RTG lub rezonans magnetyczny.

Przedział górny stawu kolanowego – ścięgno i zachyłek rzepki

Badanie rejonu kolana warto rozpocząć od jego górnej części. W tym obszarze najczęściej diagnozuje się dwie główne patologie:

• Tendinopatia mięśnia czworogłowego: Objawia się wyraźną bolesnością uciskową bezpośrednio nad rzepką. Problem ten bardzo często wynika z nadmiernego napięcia samej strefy mięśniowej.

• Zablokowany zachyłek górny rzepki: Ta struktura bywa problematyczna zwłaszcza u pacjentów po przebytych zabiegach artroskopowych. W rezultacie powstałych tam sklejeń tkankowych dochodzi do drastycznego ograniczenia ruchomości i zaburzenia prawidłowego ślizgu rzepki, co generuje silny ból.

Przedział dolny stawu kolanowego – rzepka, więzadło i tkanka tłuszczowa

Schodząc poniżej dolnego bieguna rzepki, wchodzimy w rejon guzowatości piszczeli. Ta strefa obfituje w struktury podatne na przeciążenia, szczególnie u osób aktywnych fizycznie.

Choroba Osgood-Schlattera oraz kolano skoczka

U młodych sportowców ból zlokalizowany bezpośrednio na guzowatości piszczeli najczęściej sygnalizuje chorobę Osgood-Schlattera. U pacjentów dorosłych schorzenie to pozostawia po sobie widoczny, twardy guzek, który zazwyczaj występuje symetrycznie na obu kończynach. Na tym etapie stanowi on już jednak wyłącznie problem o charakterze wizualnym.

Kolejną klasyczną dysfunkcją w tym obszarze jest tzw. kolano skoczka. Wiąże się ono bezpośrednio z podrażnieniem i tendinopatią więzadła właściwego rzepki. Dolegliwości te nasilają się wyraźnie podczas palpacji oraz w trakcie codziennych czynności, takich jak na przykład schodzenie po schodach.

Ciało Hoffy, kaletki maziowe i staw rzepkowo-udowy

Nadmiernie napięty mięsień czworogłowy uda może również wywierać zbyt duży docisk na głębiej leżące tkanki. W konsekwencji dochodzi do drażnienia i bolesnego zapalenia ciała tłuszczowego Hoffy, które znajduje się pod więzadłem rzepki . Dodatkowo, na wysokości szpary stawowej ból mogą prowokować zmiany o charakterze artrozy stawu.

W przypadku bezpośrednich urazów mechanicznych, takich jak upadek na kolano, pacjenci często zmagają się ze stanem zapalnym kaletki maziowej  Tworzy się wtedy miękka struktura przypominająca balonik wypełniony płynem. Obecność wysięku w stawie można łatwo zweryfikować za pomocą testu balotowania rzepki, spychając płyn z zachyłka górnego ku dołowi.

Z kolei bolesność pojawiająca się przy silnej kompresji rzepki do kości udowej wskazuje zazwyczaj na chondromalację lub inne problemy w obrębie stawu rzepkowo-udowego. Warto zauważyć, że schorzenie to niezwykle często dotyka osoby spędzające wiele godzin w pozycji siedzącej z kolanami zgiętymi pod kątem powyżej 90 stopni. Stały docisk upośledza wtedy prawidłowe odżywianie chrząstki stawowej.

Przedział boczny kolana – pasmo biodrowo-piszczelowe i aparat więzadłowy

Przedział boczny to niezwykle popularny obszar dolegliwości w środowisku osób biegających. Dominują tutaj dwie główne struktury:

• Syndrom pasma biodrowo-piszczelowego (ITBS / kolano biegacza): Objawia się ostrym, trudnym do zniesienia bólem na wysokości nadkłykcia bocznego kości udowej. Dolegliwość ta potrafi natychmiast przerwać trening biegowy. Najnowsze doniesienia wskazują, że problem ten wiąże się ze zmianami w przebudowie kolagenu, a nie z typowym procesem zapalnym. Dysfunkcja ta bardzo często prowadzi do lateralizacji rzepki. Stan napięcia pasma warto ocenić za pomocą testu Obera.

• Więzadło poboczne strzałkowe (LCL): Jest to cienka i łatwo wyczuwalna palpacyjnie struktura biegnąca na wysokości bocznej szpary stawowej . Do jego oceny stosuje się testy napięciowe (szpotawiące). Jeżeli ból wyraźnie narasta po około 30 sekundach trzymania pozycji, można podejrzewać uszkodzenie tego więzadła.

W tym przedziale należy również pamiętać o diagnostyce łąkotki bocznej, która wymaga wykonania testów prowokacyjnych z dodaniem komponenty rotacyjnej.

Przedział przyśrodkowy kolana – więzadło poboczne, troczki i gęsia stopka

Strona przyśrodkowa kolana jest powszechnym miejscem urazów ze względu na działające siły koślawiące. Podczas badania tego rejonu należy skupić się na kilku kluczowych elementach:

1. Więzadło poboczne piszczelowe (MCL): Ulega uszkodzeniom niezwykle często. Warto pamiętać, że jego poważny uraz mechaniczny nierzadko współistnieje z uszkodzeniem łąkotki przyśrodkowej oraz więzadła krzyżowego przedniego (ACL).

2. Gęsia stopka: Stanowi wspólny przyczep ścięgien mięśnia krawieckiego, smukłego oraz półścięgnistego. Stan zapalny w tej okolicy objawia się nie tylko silnym bólem, ale również wyraźnym, lokalnym uciepleniem tkanek .

3. Więzadło rzepkowo-udowe przyśrodkowe (MPFL) oraz troczki rzepki: Te struktury odpowiadają za stabilizację i prawidłowy tor ruchu rzepki. Choć bywają często pomijane w diagnostyce, to ich tkliwość bywa bardzo duża. W przypadku ich podrażnienia doskonałe efekty terapeutyczne przynoszą proste techniki manualne, takie jak na przykład masaż poprzeczny .

4. Guzek przywodzicieli: Zlokalizowany nieco wyżej na kości udowej, staje się bardzo tkliwy przy przeciążeniach grupy przywodzącej uda.

Całościowe spojrzenie na biomechanikę i proces terapeutyczny

Prawidłowe badanie stawu kolanowego nigdy nie może ograniczać się wyłącznie do miejsca zgłaszania bólu. Na przykład bolesność w rejonie przyśrodkowym nie zawsze oznacza problem z gęsią stopką. Może być ona wynikiem stłuczenia tkanki lub zmęczeniowego złamania kompresyjnego kości.

Dlatego w gabinecie musisz ocenić pełną biomechanikę całej kończyny dolnej. Zaburzenia ruchomości w stawie skokowym, nieprawidłowa rotacja podudzia względem uda czy dysfunkcje w stawie biodrowym i kręgosłupie bezpośrednio wpływają na przeciążenia kolana. W rezultacie przyczyna problemu może leżeć piętro wyżej lub piętro niżej.

Praca z pacjentem powinna opierać się na jasnej ścieżce klinicznej: wykonaj test prowokujący ból, następnie test redukujący dolegliwości i wdroż wstępne leczenie. Brak zmian lub pogorszenie stanu po terapii to sygnał, że należy zweryfikować diagnozę lub zmienić intensywność bodźca.

 

Warto wiedzieć: Diagnostyka kolana bywa złożona, a ból w jednym miejscu może wynikać z problemów w zupełnie innej strefie. Częstym powikłaniem stanów przeciążeniowych jest zbieranie się płynu w tylnej części stawu. Jeśli chcesz wiedzieć, jak sobie z tym radzić, przeczytaj nasz artykuł o Torbieli Bakera.

Szukasz pomocy w walce z bólem kolana?

Jeśli zmagasz się z dolegliwościami stawu kolanowego i potrzebujesz rzetelnej diagnostyki swojego problemu, serdecznie zapraszamy do naszych gabinetów w Warszawie i Wrocławiu. Przeanalizujemy biomechanikę Twojej kończyny, znajdziemy dokładną przyczynę bólu i dobierzemy celowaną terapię. Skontaktuj się z nami i umów się na wizytę, aby bezpiecznie wrócić do pełnej sprawności!